Ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop przysługujący policjantowi w związku ze zwolnieniem ze służby przez lata obliczany był przy zastosowaniu współczynnika 1/30 miesięcznego uposażenia.
Wyrokiem z dnia 30 października 2018 r. w sprawie o sygn. akt K 7/15 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 115a ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji z art. 66 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie ustalenia wysokości ekwiwalentu za jeden dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 miesięcznego uposażenia. Wyrok ten został opublikowany w dniu 6 listopada 2018 r. (Dz.U. z dnia 6 listopada 2018 r., poz. 2102).
Obecnie art. 115a ustawy o Policji przewiduje, że ekwiwalent pieniężny za jeden dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego ustala się w wysokości 1/21 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego policjantowi na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym.
Czy w 2026 r. można jeszcze dochodzić wyrównania ekwiwalentu policjanta?
Orzecznictwo z ostatnich lat potwierdza, że sprawy dotyczące ekwiwalentów obliczonych według współczynnika 1/30 pozostają aktualne. Nie oznacza to jednak, że sytuacja każdego byłego funkcjonariusza jest taka sama.
Przy ocenie możliwości dochodzenia wyrównania należy ustalić przede wszystkim:
-
datę zwolnienia ze służby,
-
liczbę dni niewykorzystanego urlopu, za które wypłacono ekwiwalent,
-
sposób obliczenia wypłaconego świadczenia,
-
wysokość uposażenia zasadniczego i stałych dodatków należnych na ostatnio zajmowanym stanowisku,
-
czy funkcjonariusz występował wcześniej o wypłatę wyrównania,
-
czy w sprawie zostało wydane rozstrzygnięcie przez właściwy organ Policji.
Dopiero zestawienie tych informacji z obowiązującymi przepisami oraz aktualnym orzecznictwem pozwala ocenić sytuację konkretnego byłego funkcjonariusza.
Do wstępnej analizy sprawy przydatna jest dokumentacja związana z zakończeniem służby i rozliczeniem niewykorzystanego urlopu.
W szczególności istotne są dokumenty pozwalające ustalić datę zwolnienia ze służby, liczbę dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego i dodatkowego, wysokość ostatniego uposażenia wraz ze stałymi dodatkami oraz kwotę wypłaconego ekwiwalentu.
Od kiedy mogą należeć się odsetki od ekwiwalentu?
Jeżeli były funkcjonariusz występował już o wyrównanie i chce dochodzić również odsetek ustawowych za opóźnienie, istotne znaczenie ma moment, w którym świadczenie powinno zostać wypłacone.
Termin wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop związany jest z ustaniem stosunku służby. Wynika to z art. 114 ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji, zgodnie z którym policjant zwalniany ze służby otrzymuje ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy. Do kwestii tej odnosiło się również orzecznictwo, m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 542/13.
W konsekwencji w orzecznictwie przyjmowane jest stanowisko, zgodnie z którym odsetki związane z opóźnieniem w wypłacie należnego ekwiwalentu mogą być liczone od dnia następującego po ustaniu stosunku służby.
Takie stanowisko zostało przedstawione m.in. w wyroku Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 19 listopada 2024 r., sygn. akt IV P 754/24. Zostało ono również podzielone w nowszym orzecznictwie, m.in. w wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 12 sierpnia 2026 r., sygn. akt VIII Pa 61/26.
W aktualnie obowiązującej ustawie z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 636 z późn. zm.) brak jest odrębnego przepisu przyznającego funkcjonariuszowi Policji prawo do odsetek z tytułu nieterminowej wypłaty tego świadczenia.
Nie przesądza to jednak o braku możliwości ich dochodzenia.
W odniesieniu do okresu przypadającego od 6 listopada 2018 r. podstawę materialnoprawną roszczenia o odsetki może stanowić art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, także wtedy, gdy opóźnienie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności.
Inaczej może przedstawiać się podstawa prawna żądania dotyczącego okresu przypadającego jeszcze przed opublikowaniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r.
W wyroku z 12 sierpnia 2026 r., sygn. akt VIII Pa 61/26, Sąd Okręgowy w Łodzi zaakceptował rozróżnienie, zgodnie z którym w odniesieniu do okresu od ustania służby do 5 listopada 2018 r. podstawą odpowiedzialności mogą być przepisy art. 417 § 1 oraz art. 417¹ § 1 Kodeksu cywilnego dotyczące odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodny z prawem akt normatywny. W odniesieniu do późniejszego okresu sąd wskazał natomiast na art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego.
Ma to szczególne znaczenie w sprawach funkcjonariuszy, których stosunek służby ustał jeszcze przed publikacją wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
A co w przypadku funkcjonariuszy zwolnionych ze służby przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego?
Szczególnej analizy wymagają sprawy osób, które zostały zwolnione ze służby przed wydaniem albo opublikowaniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15.
W późniejszym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmowano, że skutki stwierdzenia niekonstytucyjności sposobu obliczania ekwiwalentu mają znaczenie również dla stanów faktycznych powstałych przed publikacją wyroku Trybunału.
Przykładowo w wyroku z 5 czerwca 2025 r., sygn. akt III OSK 6528/21, Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się do sposobu ustalania należnego ekwiwalentu w odniesieniu do funkcjonariusza zwolnionego ze służby przed 6 listopada 2018 r.
NSA wskazał, że przy ustalaniu wysokości należnego ekwiwalentu w odniesieniu do funkcjonariusza zwolnionego ze służby przed 6 listopada 2018 r. nie można ponownie stosować współczynnika 1/30, który został uznany za niezgodny z Konstytucją. W analizowanej sprawie Sąd uznał za prawidłowe posłużenie się współczynnikiem 1/21.
Samo ustalenie prawa do wyrównania nie rozstrzyga jednak automatycznie wszystkich kwestii związanych z odsetkami.
W przypadku wypłaty wyrównania po upływie dłuższego czasu zasadne może być zbadanie, czy za okres opóźnienia przysługują również odsetki ustawowe. Ocena ta wymaga uwzględnienia okoliczności konkretnej sprawy, w szczególności daty zwolnienia ze służby, daty wypłaty pierwotnego ekwiwalentu i jego wyrównania oraz wcześniejszego przebiegu postępowania.
Czy roszczenie o odsetki może się przedawnić?
Bieg terminu przedawnienia roszczenia pracownika (oraz członka służby mundurowej) o ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy rozpoczyna się od dnia rozwiązania stosunku pracy (wyr. SN z 29 marca 2001 r., I PKN 336/00, OSNP 2003, Nr 1, poz. 14 i z 1 marca 2017 r., II BP 11/15, L.; por. post. SN z 5 grudnia 1996 r., I PKN 34/96, OSNAPiUS 1997, Nr 13, poz. 237).
W tym kontekście od daty opublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 7/15 nie występowały już przeszkody, które uniemożliwiałyby wypłatę ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy i dodatkowy w prawidłowej wysokości, a więc wysokości obliczonej zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 115a ustawy o Policji. Uzupełnienie derogowanej treści art. 115a ustawy o Policji winno nastąpić przez przyjęcie wykładni ustalonej przez Trybunał w wyroku z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15
Organy Policji powinny były więc zrekonstruować normę wyrażającą treść, że ekwiwalent pieniężny za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego oraz za każde rozpoczęte 8 godzin niewykorzystanego czasu wolnego przysługującego na podstawie art. 33 ust. 3 ustala się w wysokości przysługującego zwalnianemu ze służby policjantowi w danym okresie wynagrodzenia za jeden dzień roboczy.
W dniu 1 października 2020 r. weszła w życie również ustawa zmieniająca, która dostosowała brzmienie art. 115a ustawy o Policji do wskazań wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wyjaśniono już także, że art. 9 ust. 1 ustawy zmieniającej nie stanowił przeszkody do wypłaty na rzecz byłych funkcjonariuszy wyrównania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy i dodatkowy.Powyższe jasno wynika z przywołanych wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 25 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 543/21 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2025 r., sygn. akt III OSK 6232/21.
Oznacza to, że w ww. okresie Policja pozostawała w opóźnieniu skutkującym ustaleniem na rzecz byłych funkcjonariuszy prawa do odsetek ustawowych, o których mowa w art. 481 § 1 k.c.
W tym miejscu należy wskazać, iż przepis art. 481 k.c. nie przewiduje okoliczności egzoneracyjnych pozwalających dłużnikowi uwolnić się od obowiązku zapłaty odsetek za opóźnienie, nawet jeżeli nie ponosi winy w opóźnieniu, albowiem działał w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, których nie był uprawniony pominąć (bezprawie legislacyjne polegające na sprzecznej z ustawą zasadniczą metodologii obliczania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy i dodatkowy). Organy Policji jako statio fisci nie mogą skutecznie wywodzić, że w sposób niezawiniony nie wypłacono w terminie, w pełnej wysokości, należnego funkcjonariuszom Policji ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w sytuacji, gdy opóźnienie wynikało z wadliwych działań Państwa polegających na wydaniu aktów normatywnych zawierających przepisy sprzeczne z ustawą zasadniczą. Odpowiedzialność z tytułu zapłaty odsetek ma charakter odpowiedzialności absolutnej, co oznacza, że brak jest możliwości uchylenia się od ich zapłaty w sytuacji ustalenia, że dłużnik pozostaje w opóźnieniu.
Odnosząc się do terminu, jakim jest przedawnienie, zwracamy uwagę na treść art. 107 ustawy o Policji. Zgodnie z tym przepisem roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne (ust. 1). Organ właściwy do rozpatrywania roszczeń może nie uwzględnić przedawnienia, jeżeli opóźnienie w dochodzeniu roszczenia jest usprawiedliwione wyjątkowymi okolicznościami (ust. 2).
Ogólna formuła użyta w treści art. 107 ust. 1 ww. ustawy, posługująca się pojęciem roszczenia z tytułu „innych świadczeń oraz należności pieniężnych”, pozwala uznać, iż regulacja ta odnosi się, oprócz roszczeń z tytułu prawa do uposażenia, także do roszczeń z tytułu świadczeń oraz należności pieniężnych, które wynikają ze stosunku służby w Policji, nie wyłączając z tego jakichkolwiek świadczeń lub należności pieniężnych (vide: Komentarz Wojciecha Kotowskiego do art. 107 ustawy o Policji w programie LEX Omega).
Za wyjątkową okoliczność w rozumieniu art. 107 ust. 2 ustawy o Policji należy uznać stwierdzenie niekonstytucyjności normy prawnej stanowiącej podstawę wyliczenia ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop (vide: wyrok WSA w Olsztynie z dnia 4 czerwca 2019 r., II SA/Ol 313/19). Taką okolicznością jest niewątpliwie wydanie w dniu 30 października 2018 r. wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 7/15, w którym stwierdzono niezgodność z Konstytucją art. 115a cytowanej ustawy (vide: wyrok WSA w Krakowie z dnia 20 lutego 2020 r., III SA/Kr 1282/19, LEX nr 2784911).
Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne (art. 117 § 1 i 2 k.c.). Koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata (art. 118 zd. 2 k.c.).
Zgodnie z art. 5 k.c. nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.
W aktualnym orzecznictwie sądy nie uwzględniają zarzutu przedawnienia roszczeń, jeżeli istnieją podstawy do oceny, że podniesienie takiego zarzutu stanowi, w okolicznościach konkretnej sprawy, nadużycie prawa, o którym mowa w art. 5 k.c. (P. Nazaruk [w:] B. Bajor, D. Bierecki, J. Bocianowska, J. Ciszewski, M. Ciszewski, G. Karaszewski, J. Knabe, J. Mucha-Kujawa, G. Sikorski, B. Sitek, R. Tanajewska, P. Nazaruk, Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, art. 5 za H. Ciepła, Przedawnienie…, s. 100–117).
Organy Policji wypłaciły byłym funkcjonariuszom Policji wyrównanie ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy za okres wsteczny, jednak dopiero w wyniku wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych, a niejednokrotnie po orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których stwierdzono niekonstytucyjność normy prawnej stanowiącej podstawę wyliczenia ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop.
Przy przyjęciu innej interpretacji przepisów Skarb Państwa, reprezentowany przez Komendanta Wojewódzkiego Policji, korzystałby z dokonanych przez siebie naruszeń i zaniechań w sposób naruszający prawa byłych funkcjonariuszy Policji.
Zdaniem naszej Kancelarii, mając na względzie specyficzne okoliczności spraw byłych funkcjonariuszy Policji, w tym w szczególności zachowanie organów Policji oraz przejście przez drogę sądowo-administracyjną, przedawnienie roszczeń byłych funkcjonariuszy, a co za tym idzie podnoszone często zarzuty przedawnienia dochodzonych roszczeń, nie powinny podlegać uwzględnieniu z uwagi na wystąpienie wyjątkowych okoliczności w przypadku przyjęcia za dzień wymagalności roszczenia o odszkodowanie dnia ogłoszenia powołanego wyżej wyroku TK, na podstawie art. 107 ust. 2 ustawy o Policji oraz art. 5 k.c.
Kancelaria Prawna Tywoniuk & Partners świadczy pomoc prawną funkcjonariuszom i byłym funkcjonariuszom Policji w sprawach dotyczących należnych świadczeń. Pomoc może obejmować ocenę prawidłowości obliczenia ekwiwalentu, ustalenie możliwości dochodzenia wyrównania oraz należnych odsetek, a także dobór właściwego sposobu dalszego postępowania.
Jeżeli przy odejściu ze służby otrzymałeś ekwiwalent za niewykorzystany urlop obliczony według współczynnika 1/30, możesz skontaktować się z Kancelarią w celu indywidualnej analizy swojej sprawy.
